Τέχνες και Γράμματα

20ος αιώνας

agalma.jpgΜε την ένωση με την Ελλάδα (1913) τα Χανιά από πρωτεύουσα κράτους μεταπίπτουν σ’ επαρχιακή πόλη. Εν τούτοις και κατά το διάστημα του Μεσοπολέμου (1919-1940) εξακολουθούν να παρουσιάζουν αξιοσημείωτη πνευματική κίνηση. Ο Κονδυλάκης παραμένει στην πόλη για ένα διάστημα όπου και εκδίδει την «Πρώτη αγάπη» (1919). Ιδρύεται το Ιστορικόν Αρχείον Κρήτης (1920), το Ωδείον Χανίων (1923) και ο «Σύνδεσμος διά την διάδοσιν των Καλών Τεχνών εν Κρήτη» (1924).

Στη λογοτεχνική ζωή της πόλης πρωτοστατεί κατά τη δεκαετία του 1920 ο πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας και μουσικός Μανόλης Σκουλούδης που εκδίδει και το περιοδικό «Ρωτόκριτος». Στα Χανιά παραμένει ως διευθυντής του Ιστορικού Αρχείου από το 1930 ως το 1946 ο Νικόλαος Τωμαδάκης, επιδιδόμενος, παράλληλα με την οργάνωση του αρχείου, σε φιλολογικές και ιστορικές έρευνες και μελέτες. Χανιώτες είναι και οι ποιητές Μανόλης Κανελής και Γιώργος Μυλωνογιάννης, που ζουν και δημοσιεύουν στην Αθήνα, ενώ στα Χανιά παραμένει ο ποιητής Άγγελος Καλοκαιρινός. Το 1922 κάνει την πρώτη του θεατρική εμφάνιση στο «Χρυσόστομο», ως κορυφαίος του χορού στον «Οιδίποδα τύραννο», με το θίασο Βεάκη, ο Αλέξης Μινωτής και αργότερα ξεχωρίζει στο αθηναϊκό θέατρο ο επίσης Χανιώτης Μάνος Κατράκης. Ως πανεπιστημιακοί καθηγητές διαπρέπουν οι αδελφοί Καλιτσουνάκηδες, ο Δημήτριος στην Α.Σ.Ο.Ε.Ε. (1923-1959) και ο Ιωάννης στη Φιλοσοφική Σχολή (1924- 1948).
 
agora.jpgΓνωστοί δυτικότροποι αγιογράφοι κατά το Μεσοπόλεμο ήταν ο Γεώργιος Πολάκης κι ο Δημήτριος Κοκότσης, που ασχολήθηκαν και με την κοσμική ζωγραφική (Ο δεύτερος μας έδωσε δυνατά πορτραίτα γερόντων Κρητικών και σκηνές αγροτικής ζωής). Στα Χανιά έζησε η ζωγράφος Φλωρεντίνη Καλούτση και οι νεότεροί της Γεώργιος Γεροντίδης ή Γεροντάκης και Αγλαΐα Κυρμιζάκη, ενώ δύο άλλοι σημαντικοί ζωγράφοι, ο Ανδρέας Γεωργιάδης και ο Ερρίκος Φραντζισκάκης, αναδείχτηκαν στην Αθήνα.
 
Κατά το β΄ μισό του 20ου αιώνα ιδρύονται στα Χανιά το Μεσογειακό Αγροτικό Ινστιτούτο Χανίων (Μ.Α.Ι.Χ.), το Πολυτεχνείο Κρήτης και βλέπουν το φως πνευματικά ιδρύματα, πολιτιστικοί και επιστημονικοί σύλλογοι και σωματεία, τα σημαντικότερα από τα οποία είναι η Ορθόδοξος Ακαδημία Κρήτης στο Κολυμπάρι, η Εταιρεία Θεάτρου Κρήτης που εξελίσσεται σε ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ.Κ., η Ιστορική, Λαογραφική και Αρχαιολογική Εταιρεία Κρήτης (Ι.Λ.Α.Ε.Κ.), το Ίδρυμα «Αγία Σοφία» στον Αποκόρωνα, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Νομού Χανίων, η Ένωση Πνευματικών Δημιουργών Ν. Χανίων, το Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου (Κ.Α.Μ.) το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος» η Δημοτική Πολιτιστική Επιχείρηση Χανίων, η Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων, ενώ συνεχίζουν τη δράση τους ο Φιλολογικός Σύλλογος «ο Χρυσόστομος», που εκτός των άλλων έχει οργανώσει δύο φορές το Διεθνές Κρητολογικό Συνέδριο, και το Ωδείο Χανίων. Γενικά στα Χανιά σημειώνεται μια αξιοπρόσεκτη πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση.
 
Σήμερα εκδίδονται στην πόλη τα περιοδικά «Ελλωτία» από το Δήμο Χανίων, «Θαλλώ» από το Σύνδεσμο Φιλολόγων Ν. Χανίων, «Κρητική Εστία» από την Ι.Λ.Α.Ε.Κ., «Έρεισμα» (εκδότης Χρήστος Μαχαιρίδης), και «Πνευματικά Χανιά» από την Ένωση Πνευματικών Δημιουργών Ν. Χανίων.
 
old_harbour_lights.jpgΣτον τομέα του θεάτρου ανέπτυξε έως πριν από λίγα χρόνια αξιόλογη δραστηριότητα το «Χανιώτικο Θεατρικό Εργαστήρι» της ηθοποιού Ελπίδας Μπραουδάκη και μεταφέρθηκε πρόσφατα από την Αθήνα με καλές προοπτικές η Εταιρεία Θεάτρου «Μνήμη» του Μιχάλη Βιρβιδάκη. Θεατρικές παραστάσεις παρουσιάζει και ο «Πολιτισμικός Νότος».

Από το Ωδείο Χανίων πηγάζει η χορωδία Χανίων με διευθυντή το μουσικό Γιάννη Μεντζελόπουλο, ενώ αξιόλογη παρουσία σημειώνει και το φωνητικό σχήμα «Καντιλένα» του μουσικού Γιώργου Καλούτση. Χανιώτες είναι ο μουσικοσυνθέτης Μίκης Θεοδωράκης, η πιανίστρια Αλίκη Βατικιώτη και οι ηθοποιοί Ελένη Νενεδάκη, Γιώργος Παρτσαλάκης και Μαρία Τζομπανάκη. Δυο νέοι πιανίστες, η Αφροδίτη Μητσοτάκη και Νίκος Περάκης δίδουν βέβαιες υποσχέσεις για το μέλλον.

Χανιώτες λογοτέχνες με πανελλήνια αναγνώριση ζουν και εργάζονται στην Αθήνα: η ποιήτρια Βικτώρια Θεοδώρου, ο ποιητής και θεατρικός συγγραφέας Δημήτρης Κακαβελάκης και οι πεζογράφοι Μάρω Δούκα, Μάρω Βαμβουνάκη, Αλκυόνη Παπαδάκη, Ιωάννα Καρυστιάνη και Κλεοπάτρα Πρίφτη.

nomarxia.jpgΣτα Χανιά έγραψαν και δημοσίευσαν έργα τους ο πεζογράφος και ποιητής Κώστας Χιωτάκης και η ποιήτρια Μαρία Πριπάκη και συνεχίζουν τη λογοτεχνική παρουσία τους οι ποιητές Γιάννης Φίλης και Γιώργης Μανουσάκης (που εξέδωσαν και σημαντικά πεζογραφήματα), Αλέξης Ζερβάνος, Λεωνίδας Κακάρογλου, Ελένη Μαριάκη, Πηνελόπη Ντουντουλάκη, Μαρινέλλα Βλαχάκη, Ρούλα Καστρινάκη, Γρηγόρης Γεωργουδάκης και Αντώνης Λιοδάκης. Με την παιδική λογοτεχνία ασχολούνται η Ευδοκία Σκορδαλά-Κακατσάκη, η Μαρία Καλογεράκη και ο Βασίλης Χαρωνίτης (που έχει εμπνευστεί και από τους θρύλους της Κρήτης) και με το αφήγημα ο Δημήτρης Καρτάκης. Μεταξύ δημοσιογραφίας και λογοτεχνίας κινήθηκε ο Νίκος Αγγελής και εξακολουθούν να κινούνται ο Μιχάλης Γρηγοράκης, ο Βαγγέλης Κακατσάκης και ο Στ. Κλώρης (Σταύρος Καλαϊτζόγλου) και μεταξύ δημοσιογραφίας και λαογραφίας ο Σταμάτης Αποστολάκης. Την ιστορία της Κρήτης μελετούν η Δήμητρα Σπίθα-Πιμπλή (που παράλληλα ασχολείται και με τη λογοτεχνία και τη ζωγραφική), η Ζωή Μητσοτάκη, ο Δημήτρης Νικολακάκης και η Ζαχαρένια Σημαντηράκη.

Στον τομέα των εικαστικών τεχνών ζουν και δημιουργούν εκτός Κρήτης οι Χανιώτες ζωγράφοι Νίκος Δαμιανάκης, Βαλέριος Καλούτσης, Βασίλης Κελαϊδής, Μιχάλης Μανουσάκης, Δημήτρης Ανδρεαδάκης και Θόδωρος Ξενάκης. Στα Χανιά έζησε ο ζωγράφος Βασίλης Ζαχαράκης και ο αγιογράφος Στυλιανός Καρτάκις και παραμένουν πάντοτε οι ζωγράφοι Αντώνης Πετρουλάκης, Γιώργης Κουνάλης, Πέτρος Ξενάκης, Νίκος Γεωργόπουλος, Παγώνα Ξενάκη, Αντώνης Νταγαδάκης, Θοδωρής Καλούμενος, Τασούλα Πετράκη και οι γλύπτες Γιάννης Μαρκαντωνάκης, Γιώργος Αυγέρος, Αντώνης Παυλάκης.

Γενικά στα Χανιά σημειώνεται μια αξιοπρόσεκτη πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση.


Κείμενο: Γιώργης Μανουσάκης

*Το κείμενο αυτό συντάχτηκε το 2003 και για το λόγο αυτό δεν περιλαμβάνει πρόσωπα που δραστηριοποιήθηκαν μεταγενέστερα στο Νομό.

Αρχή

Εξερευνήστε

Τουρισμός

Κρητική Διατροφή

Εκδηλώσεις

Διαμονή

Χρήσιμα